الشيخ محمد باقر الشريعتي الأصفهاني
140
تحريرى بر اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسى )
از نيروى خاص « راهيابى » بهرهمند نيست ، يك رابطهء مرموز ميان او و هدف دستگاه وجود ندارد كه به طور خودكار او را در جهت هدف خود هدايت كند ، بر خلاف واحدهاى طبيعى كه داراى چنين خاصيتى است . اينجا مطلب نيازمند به توضيحى است . راهيابى اشياء بر دو نوع است : يك نوع آن لازمهء جبرى سازمان داخلى آن شئ است ؛ يعنى ممكن است سازمان و تشكيلات داخلى يك دستگاه آنچنان منظم باشد كه به طور خودكار ، راهى را كه بايد برود و كارى را كه بايد بكند انجام دهد . يك دستگاه ساعت آنچنان دقيق ساخته مىشود كه كار خود را بدون يك ذره تخلف انجام مىدهد . يك سفينهء فضايى آنچنان دقيق و منظم ساخته مىشود كه مسير خود را بدون انحراف طى مىكند و كارهايى كه بايد انجام دهد از قبيل عكسبردارى و مخابره دقيقاً انجام مىدهد . صنعت امروز بدين سو پيش مىرود كه ماشين جاى هوش انسان را مىگيرد . ماشين حساب دقيقاً جمع و تفريق و ضرب و تقسيم مىكند . يك اتومبيل مجهز است به دستگاهى كه مجموع مسافتى را كه تاكنون طى كرده و دستگاهى كه سرعت حركت اتومبيل را نشان مىدهد و دستگاههايى كه تمام شدن روغن يا بنزين را اعلام مىكند و از همه مهمتر جديداً دستگاهى نصب شده است كه مبدأ و منتهاى مسافت را و راهى كه بايد طى شود ارائه مىدهد راننده با راهنمايى آن دستگاه به مقصد راهنمايى مىشود . دستگاه رادار از پيش ، وقوع خطر را اطلاع مىدهد . يك دستگاه سادهء قطبنما جهت را به طرز صحيح نشان مىدهد . اين مقدار از راهيابى و كار منظم ، از مجموع خواص فيزيكى و شيميايى اشياء استفاده و استنتاج مىشود و لازمهء سازمان يافتن مواد و اشياء و حركات و آثار آنهاست . بدون شك نتيجهء سازمان منظم و تشكيلات مرتب و حساب شده ، كار منظم و مرتب و حساب شده است . اين نوع از راهيابى از گذشته و عليت فاعلى سرچشمه